Kürt Dili Kurumu İle Bir Görüşme

1

Dil insanlar arasında iletişim kuran çok önemli bir araçtır. İnsanlar konuştukları dil yoluyla karşısındakine duygu ve düşüncelerini aktarır. Dil ulusların en belirgin noktasıdır. Uluslaşma ya da var olmanın en çok ta dil de görünmektedir. Ulusun dilin ta kendisi olduğunu söyleyebiliriz. Bu yüzden dildeki gelişmelerin geneldeki gelişmeler olarak anlayabiliriz, aynı şekilde dildeki gerilemelerin de geneldeki gerilemeler olarak okumalıyız. Halklar ve toplumların tarihinde yaşanan tüm olaylar bir şekilde dil üzerinde etki bırakmıştır. Dil üzerinde etkili ve derin izler bırakmıştır. Buna dair örnek verecek olursak, “Kürt halkı Neolitik devrime öncülük etmiştir, bu yüzdende Neolitik devrimi Kürt diline yansımıştır. Kürtçe vasıtasıyla da bölge ve dünya dillerini etkilemiştir. Ama Kürt halkı teknoloji ve sanayi devrimine öncülük etmemiştir, dolayısıyla bu devrimlerle sonucunda ortaya çıkan gelişmeler Kürtçe’ye yansımamıştır. Kürtçe’ye bölge ve diğer dünya dilleri yoluyla etki yapabilmiştir.” Herkesin bildiği üzere hiç bir şey eskisi gibi kalmaz, herşey değişir, gün be gün teknoloji alanında yeni gelişmeler yaşanmaktadır. Dilin de bu gelişmelere ayak uydurabilmesi için kurumlaşması gerekir. Dilin kurumlaşmasıyla da dildeki gerekli güncellemeler yapılacaktır. Yani dil günümüze göre uyarlanacaktır. Kürtçe günümüze kadar kurumlaşmamıştır ya da egemen güçler bu imkanı tanımamıştır ve sürekli bir tehlike olarak yaklaşılmıştır. Kürt Özgürlük Hareketinin çıkmasıyla, özellikle de Rojava Devrimiyle bu Kürtçe’nin bu eksikliği de aşıldı ve Kürtçe’de ilk kez kurumlaşma gerçekleşti. Şuan Kürt Dil Kurumu (Saziya Zimanê Kurdî - SZK) Kürt dili ve edebiyatı alanında araştırmalar yürütmektedir. Kürtçe günümüz ihtiyaçlarına göre güncellenmekte ve modernize edilmektedir. SZK 2003 yılından bu yana gizli bir şekilde Rojava’da çalışmalarını yürütmektedir. Ama Rojava Devrimi’nin gelişmesiyle birlikte bu çalışma resmi ve daha kapsamlı bir şekilde yürütülmeye başlandı. Şuan bile bu kurum çalışmalarını aralıksız yürütmektedir. Kurumu misyonun izleme ve tanıma amaçlı SZK’nin Qamişlo kent merkezinde bulunan genel merkezine bir ziyaret gerçekleştirdik.

SZK grup halinde belirlenen konular hakkında çalışma yürütmektedir. Kurumda terminoloji, edebiyat ve eğitim konularında dersler verilmekte ve tartışmalar yürütülmektedir. Hatta bu kurum çatısı altında yapılan tüm tartışmalar ve sohbetler bu konular hakkındadır. Öğretmen Viyan Cudi kurumun yönetiminde görev yapmaktadır. Merak ettiğimiz soruları Viyan Cudi’ye yönelttik ve o da bizi kırmayarak hoşgörülü bir şekilde sorularımızı cevapladı.

 

  • Sizi tanıyabilir miyiz?

Adım Viyan Cudi’dir ve öğretmenim. Ben kurumun yönetim üyesiyim.

 

  • Kurumu ve misyonunu tanıyabilir miyiz?

Bu kurumun açılma amacı Kürtçe dil ve edebiyatı konusunda çalışma ve araştırmalar yapmaktır. Bilindiği üzere Rojava Devrimi’nin başından beri SZK hem kentlerde hem de ilçelerde vardı. Ama şimdiki misyonuyla değilde genel çalışmaları yürütmekteydi. 2003 yılından bu yana SZK çalışmaları Rojava devam etmektedir. 2019 yılına kadar da SZK’nin görevi öğretmen ve öğrencileri eğitmek ve toplumdan istekli insanlara Kürtçe öğretmekti. Eğitim alanında kurumlaşma gerçekleştiği için, eğitimle ilgili tüm çalışmalar Eğitim Bakanlığı’na bağlandı. Bundan sonra da SZK kuruluş amacında var olan özüne göre yeniden düzenledi. Yani şimdi SZK sadece Kürtçe dil ve edebiyatı konusunda araştırmalar yapmaktadır. Kürt Dil Kurumu Kürtçe dil ve edebiyatı konusundaki kaynakları eğitim kurumları için araştıracak ve aydınlığa çıkaracaktır. Kurum diğer tüm çalışmalardan kendini soyutlayıp kendi asıl amacına görevine odaklanmış durumdadır. Bu kurumun araştırmaları neticesinde ortaya çıkan veya alınan kararlar, sadece bu kurumun üyeleri veya öğretmenlerin değil, tüm dil ve eğitim kurumlarını ve burada çalışan öğretmen ve eğitmenleri de içermektedir. Öğretmenlerin dil konusunda yaşadıkları engeller ve sorunların aşılması için çalışmalar yürütülmektedir. Gerekli görülen konular belirlenmekte, bunlara çözümler bulunmaktadır ve daha sonra da öğretmenler yenilenmiş halini çalışmalarında kullanmaktadırlar. Bizler çalışmalarımız dil alanında cevap olması için yürütmekteyiz.

 

  • Bize dil kurumunu kısa tarihinden bahsedebilir misiniz?

            İlk olarak modern Kürtçe’nin ve Kürtçe Latin alfabesinin mimarı ve öncüsü olarak kabul edilen Emir Celadet Bedixan tarafından 1920 yılında Kuzey ve Doğu Suriye’de bu çalışmayı başlatmıştır. 2003 yılında da bu çalışma SZK adı altında gizli bir şekilde yürütülmeye başlandı. Devrimden sonra da çalışmalar resmi ve daha kapsamlı bir şekilde yürütüldü. En son 15 Mayıs 2019 Kürt Dili Bayramı gününde de bu araştırma merkezi açıldı.

 

  • Bize Kurumda yürütülen çalışmalardan bahsedebilir misiniz?

Zaten bu kurumda yürütülen tüm çalışmalar direkt bir şekilde dille bağlantılıdır. Kurum çatısı altında; sözlük, edebiyat, dil bilgisi, fonetik, terminoloji, semantik (anlambilim) ve etimoloji gibi konu ve bölümler yer almaktadır. Bu konuların hepsi de dilbilim (linguistik) bölümleri olarak ele alınabilir. Dilbilim çatısı altında başlıca olan tüm bölümleri ve onlara bağlı bölümler yer almaktadır. Bu komite resmi bir şekilde halen çalışma dallarına bölünmemiştir. Çünkü şuan hem içerde hem de dışarda kurum üyelerinin eğitimi sürmektedir. Bu eğitimler 7 ay gibi bir süre devam edecektir. Ama şimdi dil, edebiyat ve sözlük gibi komitelerin kurulması için zemin uygundur. Eğitimin sona ermesinden sonra komiteler resmi bir şekilde sınıflandırılacaktır.

 

  • Burada yürütülen çalışmalar ne kadar geneldir?

            İlk adım olarak şimdi ağırlıklı olarak çalışmalar Kurmanci lehçesindedir. Yaşadığımız bölgede yaşayan halkın hepsi Kurmanci lehçesini konuşan halktan oluşmaktadır, yine eğitim Kurmanci lehçesinde verilmektedir. Bu yüzden öncelikle Kurmanci leheçsinde var olan anlaşmazlıkları çözmemiz gerekir. Ama bu merkezin amacı Kürdistan’i bir merkez olmak ve tüm Kürtçe lehçelerini kendi çatısı altında eğitmek ve bunlarla bağlantılı eserler ortaya koymaktır. Zaten bizler Kurmanci lehçesinde araştırmalar yürüttüğümüz zaman bile kuşkusuz diğer dillere de rast gelmekteyiz. Bu yüzden Kürtçe’deki tüm lehçeler arasında bir ilişki bulunmaktadır. Uzun vadeli planlarımızda bu bölümlerinde burada açılması, çalışmalarının yürülmesi ve bu konuda uzman kişileri çalışmalara katması amaçlanmaktadır. Bu kurumda verilen eğitimlerde Soranca ve Zazaca lehçelerde de öğrencilere eğitim verilecektir. Diğer lehçeler konusunda aşinalığın olması için bu konu önemlidir. Zaten diğer lehçelerde uzman kişileri çalışmaya katma gibi bir planlamamız bulunmaktadır. Her dört parçayla ve de yurt dışıyla da bir ilişki ve alışveriş vardır. Resmi olmasa da diğer kurumlarla da bir ilişki ve alışveriş vardır. Çalışmaya başladığımız şiarımız da, “Bir Kürt nerede olursa olsun kurumla dayanışma içinde olabilir. Kurumun mutluluk ve hoşgürü yeri olduğunu söyleyebiliriz. Bu kurum biz tüm Kürtler için bir umut idi, her bir birey, dil bilimci ve edebiyatçı bu kurumu kendi kurumu olarak görmektedirler.

 

  • Halıhazırda kurumda kaç üyeniz var?

            Şimdi benim gibi birkaç öğretmen ve eğitimi devam eden yaklaşık 30 genç öğretmen adayı bulunmaktadır. Bu genç öğretmenler eğitimlerini bitirdikleri zaman bölümler üzerine dağiılımları yapılacaktır. Bu eğitim 6 aydan 1 yıla kadar sürebilir. Bu eğitim sayesinde öğretmenler bir sonuç çıkarabiliecek ve ortaya bir ürün çıkarabilecekler. Önümüzdeki iki yıla kadar yaklaşık 160 tane üye almayı planlıyoruz. Bu alanda uzman ve dil alanında da çalışmaları var olan özellikle de akademisyen veya aydın kişilikleri üye olarak alıp çalışmalara katmayı düşünüyoruz. Alacağımız üyelerin kurumda olmaları gerekmiyor, her nerede olursa olsun üyelik şartlarını yerine getirebilir ve kuruma katkı sağlayabilirler.

 

  • Kurumun diğer kentlerde şubeleri var mı?

            Araştırma merkezimiz şuan buradadır, Qamişlo’dadır. Yavaş yavaş diğer kentlerde de şubelerimizi açıyoruz. Örneğin Girkê Legê’de şubemiz var ve birkaç üyemiz bulunmaktadır. Kuruma bağlı çalışmalarını sürdürmektedirler. Haftalık, aylık ve yıllık programlar çerçevesinde kuruma gelirler, bazende ihtiyaç duyulduğu takdirde  eğitime katılırlar. Diğer kentlerdeki üyeler kuruma gelip çalışmalarını kurum yapısına sunar ve tartışmalara katılırlar. Belirlediğimiz eğitimden sonra tüm kentlerde şubelerimizi açacağız. Ama genel merkezimiz burasıdır. Burada toplanan çalışmalar ve araştırmalar, hazırlık üyelerinin ve kurumdan üyelerin hazır bulunmasıyla tartışma yürütülür ve en sonunda da nihai sonuca uluşma gerçekleşir.

 

  • Şuan elinizde hangi çalışmalar var?

            Şimdi öncelikli görevimiz üyelerin eğitilmesi ve yetiştirilmesidir. Ayrıca planlamamızda kapsamlı bir dil bilgisi kitabı hazırlamakta vardır. Bu kitapta tarihi ve edebi boyutlarını birlikte ele almak istiyoruz. Hazırlayacağımız kitapta salt dil bilgisi veya ölçülerinden bahsetmek istemiyoruz. Tarih ve edebiyatla bağını kurmak istiyoruz. Örneğin klasik şiir örneklerine ve ata sözlerine yer vermek istiyoruz. Bu çalışmamız en yakın bir zamanda başlayacaktır. Mezopotamya Vakfı’nın bazı çalışmaları vardır, bu kitabın redekte çalışması için yaklaşık sekiz toplantı gerçekleştirdik. Yine Varyant Sözlüğü’ne dair de tartışmalar sürdürülmektedir. Ayrıca “Dil Bilgisi kavramları” sözlüğü var bu çalışmada önümüzdeki en kısa bir sürede başlanacaktır. Bu sözlük başlı başına eğitimin ası konularından biridir. Bu çalışmaların yanında bireysel ve grupsal olarak çalışma ve araştırmalarımız vardır. Var olan eğitimin kendisi de var olan araştırma yöntemlerinin geliştirilmesi ve kanıtlamak için yürütülmektedir.

 

  • Kurumun yayınları nelerdir?

            Kurum için bir internet sitesinin hazırlıkları yapılmaktadır. Yani elektronik bir akademidir. Bu site henüz yayın hayatına başlamamıştır. Sitede dil bilimiyle ilgili tüm bölümler yer alacaktır. Tüm bölümlerin alt dalları da tüm konularıyla birlikte yer bulacaktır.

 

  • Acaba diğer eğitim kurumlarıyla ilişkileriniz var mı?

            Dil kurumunun başlıca amaçlarından biri de var olan tüm eğitim kurumlarına kaynak hazırlamaktır. Bu eğitim kurumları arasında yer alan Müfredat Kurumu, Üniversite ve ona bağlı enstitüler ve okullar yer almaktadır. Tüm bu kurumlarla ilişkilerimiz var. Örneğin; bir sözlüğün kavramları hakkında tartışmalar yürütülürken, Müfredat Kurumunun üyeleri davet edilir ve bu şekilde ortak bir tartışma ortaya çıkar. Ayrıca Kürt basınıyla da ilişkilerimiz var, dil bilisiyle ilgili bir karar alındığında onlarla paylaşılır ve bu şekilde onlar da bu yeni dil bilgisi üzerinden yürümeye başlarlar.

 

  • Acaba bağımsız ve özgün çalışmaları destekliyor musunuz?

            Kürt dili hizmetinde olan tüm özel ve genel çalışma ve projeleri destekliyoruz. Bizler kurum olarak böylesi çalışmalara hem maddi hem de manevi destek sağlarız. Örneğin, eğer bir birey her hangi bir konuda bir sözlük hazırlamak isterse ama bunu hazırlamak için imkanı yoksa, bizler sözlüğü eğer onaylarsak ve Kürtçe’ye dair önemi var olduğuna kanaat getirirsek çalışmayı desteklemeye başlarız. Artık çalışmayı kurum adı altında yayınlarız ve bu artık kurumun bir çalışmasıdır. Kürtçe’ye katkısı olabilcek her hangi genel veya özel her ne çalışma olursa olsun destekleriz. Bizim için ölçü dile olan katkıdır...

2

3

4

5

7

6

8

9

10

11